Pracownicze Plany Kapitałowe

Pracownicze Plany Kapitałowe (PPK)
Pracownicze Plany Kapitałowe (PPK)

Pracownicze Plany Kapitałowe (PPK) to nowość na polskim rynku, która zaczęła funkcjonować w części firm od 1 lipca 2019  roku, a stopniowo będzie wdrażana w kolejnych. Im mniejsza firma tym później to nastąpi, niemniej wszystkie firmy będą w tym systemie od 1 stycznia 2021 roku.

W dzisiejszy wpisie przybliżam ten instrument oszczędzania na własną emeryturę i rozważam jego zalety i wady. Decyzja o przystąpieniu należy do ciebie. Na pewno warto poznać reguły jakimi rządzi się ta koncepcja oraz zastanowić się w jaki sposób możesz uniknąć ewentualnych ryzyk.

Nie poruszam wszystkich aspektów PPK, są one szeroko i zrozumiale omówione chociażby na stronie mojeppk.pl. Skupiam się wyłącznie na aspektach, które powinny mieć dla ciebie znaczenia przy podejmowaniu decyzji o przystąpieniu lub rezygnacji z tego rozwiązania.

Moje PPK

Jeżeli dana firma podlega obowiązkowi PPK to wszyscy pracownicy są z automatu zapisani do tego programu, o ile nie przekroczyli 55 roku życia. Rezygnacja wymaga twojej decyzji i twojego działania. Pracodawca nie może zachęcać pracowników do rezygnacji z uczestniczenia w tym programie.

Również osoby w wieku powyżej 55 lat mogą przystąpić do programu, ale muszą to wtedy zgłosić pracodawcy. W ich przypadku akces nie będzie automatyczny.

Oszczędzanie z dopłatą

Z własnych pieniędzy (wynagrodzenia „na rękę”) możesz zasilać PPK kwotami w wysokości 2% swojego wynagrodzenia brutto (do podstawy wchodzą też premie, nadgodziny). Dla najmniej zarabiających (poniżej 1,2 minimalnego wynagrodzenia) istnieje możliwość obniżenia składki, ale nie dalej niż do poziomu do 0,5%.

Do pieniędzy odkładanych przez ciebie w ramach PPK Państwo dorzuca:

  • Na „dzień dobry” 250 zł
  • Co roku 240 zł

Niby nie dużo, ale zawsze coś. Dodatkowo pracodawca dokłada minimum 1,5% twojego wynagrodzenia brutto. Jeżeli chce więcej, to może dołożyć co najwyżej 4%. Składka dopłacana przez pracodawcę nie jest ozusowana, ale jest opodatkowana – zapłacisz od niej PIT).

Te dodatkowe dopłaty od Państwa i pracodawcy znacząco poprawiają stopę zwrotu uzyskiwaną w ramach PPK, co powoduje, że ten sposób oszczędzania jest z pewnością dużą konkurencją w porównania do oszczędzania na lokatach bankowych, czy obligacjach skarbowych.

Warunki wyjścia z PPK

Zasady PPK zostały skonstruowane tak, aby zachęcać do regularnego oszczędzania (co jest np. warunkiem otrzymywania corocznych dopłat od Państwa). Dodatkowo wbudowano mechanizmy zniechęcające do wycofywania środków przed osiągnięciem 60 roku życia. Pozostawiono pewne furtki – na przykład ciężkie zachorowanie ciebie lub kogoś z twojej rodziny lub możliwość „pożyczenia” pieniędzy zgromadzonych w PPK na zakup mieszkania. Co do zasady jednak środki te powinny być utrzymywane do osiągnięcia przez ciebie wieku 60 lat.

Niemniej może się zdarzyć, że w wyniku problemów ze sfinansowaniem systemu emerytalnego za jakiś czas zaczną się pojawiać pomysły „nacjonalizacji” tych środków, zwiększanie ich opodatkowania itp., co może sprawić że będziesz potrzebować wycofać środki przed 60 rokiem życiem. Wiąże się to z pewnymi konsekwencjami, ale są one relatywnie łagodne. Oto one:

  • W momencie przedwczesnej wypłaty z zebranej kwoty zostaną potrącone wszystkie Państwowe dopłaty.
  • Dopłaty wykonane przez pracodawcę zostanę potrącone w 30%. Zatem aż 70% z nich nadal otrzymasz.
  • Zostanie potrącony podatek od zysków kapitałowych (dzisiaj na poziomie 19%) od zysków wypracowanych w całym okresie oszczędzania. Podatek ten jest wyłącznie od osiągniętych zysków, a nie od zgromadzonych kwot.

Porównując te warunki do oszczędzania na lokacie nadal jest to bardzo atrakcyjny produkt inwestycyjny. Podobnie jak na lokacie bankowej musisz zapłacić podatek od zysków kapitałowych, ale na lokacie nie masz żadnych dopłat. Tutaj nawet w przypadku wcześniejszego wyjścia i poniesienia z tego tytułu określonych konsekwencji, zostajesz z dodatkowymi 70% dopłat uzyskanych od pracodawcy.

Wybór funduszu inwestycyjnego

W PPK to pracodawca dokonuje wyboru instytucji finansowej, która będzie zajmowała się inwestowaniem środków swoich pracowników. Zatem tutaj zasadniczo nie masz wyboru.

Co jednak bardzo ważne masz wpływ na to, w jakie fundusze danej instytucji finansowej środki będą inwestowane. Jeżeli nie podejmiesz tej decyzji to automatycznie zostaniesz przypisany do określonego typu funduszy na podstawie twojego aktualnego wieku. Pracownicy młodsi są przypisywani do funduszy bardziej agresywnych (np. inwestujących w akcje), natomiast środki tych, którzy zbliżają się do wieku emerytalnego, zostaną ulokowane w funduszach inwestujących głównie w obligacje skarbowe.

Jeżeli jednak jesteś osobą młodą a chcesz potraktować PPK bardziej jako instrument bezpieczny i dający stabilny zwrot, możesz złożyć wniosek o przeniesienie twoich pieniędzy do takiego właśnie funduszu. Dwukrotnie w trakcie każdego roku oszczędzania możesz bezpłatnie wykonać taką zmianę.

Nawet jeżeli zamierzasz inwestować bardziej agresywnie to jeżeli zakładasz, że zbliża się kryzys, który mocno wpłynie na rynki akcji notowanych na giełdach, pamiętaj że możesz przenieść środki, aby przeczekały w bardziej bezpiecznych warunkach, na przykład w funduszu obligacyjnym.

Istnieje również możliwość podziału zgromadzonych środków i ulokowania ich w więcej niż jednym funduszu (np. 50% w bezpieczniejszym funduszu obligacyjnym i 50% w bardziej agresywnym, np. inwestującym w akcje).

Ile kosztuje zarządzanie środkami zgromadzonymi w PPK?

Koszt zarządzania zostało ustawowo ograniczony do poziomu 0,6% rocznie liczone od wartości zgromadzonych aktywów danego uczestnika programu. A zatem z jednej strony nie płacisz podatku od zysków kapitałowych ani podatku Belki, ale z drugiej musisz zapłacić instytucji zarządzającej twoimi środkami. I to nie od osiągniętego w danym roku zysku (od tego zależy tylko 0,1% z całej opłaty 0,6%) lecz po prostu od wartości zarządzanych aktywów (zgromadzonego na twoim koncie kapitału). Jeżeli więc w danym roku fundusz odnotuje stratę, to mimo wszystko będzie mu się należało 0,5% za zarządzanie.

Zobaczmy jak to wygląda na przykładzie.

Załóżmy że zgromadzone przez ciebie w programie środki to 10.000 zł. Załóżmy również, że zysk, który wypracuje program w ciągu roku to 2,5% (specjalnie wybrałem zysk na obecnym poziomie dobrej lokaty bankowej).

W PPK zarobisz zatem:

10.000 zł x 2,5% – 10.000 zł x 0,6% = 250 zł – 60 zł = 190 zł

A na lokacie, z której odsetki zostaną obciążone podatkiem Belki:

10.000 zł x 2,5% x (1-19%) = 202,5 zł

Jak widzisz z tej prostej kalkulacji nie wygląda to wcale dobrze. Brak podatku od zysków kapitałowych jest z nawiązką kompensowany przez opłatę za zarządzanie. Oczywiście w przypadku wypracowania przez fundusz zarządzający twoim PPK większych zysków, może być to bardziej korzystna opcja.

Co będzie zatem, jeżeli fundusz wypracuje 3,5% rocznego zysku?

W PPK zarobisz wówczas:

10.000 zł x 3,5% – 10.000 zł x 0,6% = 350 zł -60 zł = 290 zł

Musisz jednak pamiętać, że istnieją dwa ważne elementy, których nie ująłem w powyższych kalkulacjach. Są to dopłaty od Państwa oraz dopłaty pracodawcy. Te 2 elementy działają na tyle mocno, aby w zasadzie w każdym przypadku skutecznie przewyższyć zwrot na lokacie bankowej.

Symulacja PPK vs. lokata bankowa

Spójrz na poniższy wykres, gdzie porównałem inwestycję w PPK oraz w lokatę bankową dla okresu 10 lat (120 miesięcy). W tej symulacji zakładam, że zarówno PPK jak i lokata bankowa dają 2,5% zwrotu rocznie z zainwestowanego kapitału (przed podatkiem).

Pracownicze Plany Kapitałowe (PPK)

Na wykresie widać 3 linie:

  • normalny pełny program PPK (niebieska linia),
  • program PPK przy założeniu przedwczesnego wycofania środków i konieczności potrącenia związanych z tym „kar” (linia pomarańczowa) oraz
  • najniższa linia pokazująca kapitał zgromadzony na lokacie bankowej (koloru szarego).

Jak widać sam fakt dopłaty przez pracodawcę 1,5% kwoty wynagrodzenia na tyle mocno wpływa na opłacalność, że ewentualne „kary” za przedwczesną rezygnację pozostają z nawiązką pokryte. Pomimo tego, że w przypadku przedwczesnej rezygnacji tracisz całe dopłaty od Państwa, 30% dopłat pracodawcy oraz musisz zapłacić 19% od osiągniętych zysków kapitałowych, nadal linia pomarańczowa konsekwentnie znajduje się ponad szarą.

Jakie są ryzyka inwestowania w PPK?

Nacjonalizacja środków

To chyba najczęściej ostatnio podnoszony argument, aby nie uczestniczyć w PPK. Po nacjonalizacji OFE pozostał niesmak i brak zaufania do Państwa. Trudno powiedzieć, czy tak będzie również w przypadku PPK. W trakcie swojego expose premier zapowiedział wpisanie do Konstytucji zakaz nacjonalizacji tych środków. Pozostaje obserwować, czy pomysł ten zostanie wprowadzony w życie.

Receptą na uniknięcie tego ryzyka może być tylko baczne obserwowanie zmian, które będą dotyczyły tego programu. Raczej nie wydarzy się to z dnia na dzień. W przypadku sygnałów o takich zamiarach możesz wycofać całość środków, godząc się z przewidzianymi „karami”. Zwrot z tej inwestycji nadal powinien znacząco przekraczać zwrot z lokaty. Może się oczywiście zdarzyć, że moment wycofania zbiegnie się ze spadkiem wartości funduszu. Jest to szczególnie prawdopodobne jeżeli środki będą zainwestowane w fundusze bardziej ryzykowne, np. giełdowe.

Jeżeli uważasz, że ryzyko nacjonalizacji jest duże, lokuj środki w funduszach najmniej ryzykownych, aby opcja wycofania środków była każdorazowo dostępna i opłacalna.

Stopa zwrotu z inwestycji znacząco poniżej oczekiwań, a nawet ujemna

Tak jak w przypadku innych funduszy inwestycyjnych, w przypadku PPK nikt nie gwarantuje ani minimalnej stopy zwrotu, ani ochrony kapitału. Im bardziej ryzykowny fundusz wybierzesz, z tym większym ryzykiem musisz się liczyć. Pamiętaj, że możesz przenosić zgromadzone środki pomiędzy funduszami i decydować jakie ryzyko chcesz podjąć.

Bankructwo funduszu inwestycyjnego

W przypadku PPK twoimi środkami zarządzają fundusze, będące normalnymi podmiotami rynkowymi, które są potencjalnie zagrożone upadłością. Środki zgromadzone w PPK nie są w żaden sposób gwarantowane przez Państwo (inaczej niż w przypadku lokat). Mimo to, ze względu na regulacje obowiązujące fundusze w Polsce, ryzyko takie jest stosunkowo niewielkie.

Dlaczego pracodawcy zniechęcają do oszczędzania w PPK?

To proste – są to dodatkowe koszty pracodawcy, które nie przekładają się na wynagrodzenie „na rękę” pracownika. Stąd bierze się obawa pracodawców. Ten dodatkowy dla nich koszt może nie zostać odebrany przez pracowników jako „podwyżka”, lecz jako coś oczywistego, co każdemu się należy.

W skali dużych firm, zatrudniających wysokopłatnych specjalistów koszt dla firmy jest naprawdę spory. Formalnie pracodawca nie może cię zachęcać do rezygnacji z programu PPK. Często jednak tak się zdarza. Każda strona stara się bronić swojego interesu, co jest zrozumiałe.

Podsumowanie

PPK w mojej opinii jest dobrym narzędziem do oszczędzania. Wymaga jednak pewnej uwagi co najmniej w dwóch zakresach – wyboru profilu ryzyka funduszu, w który będą zainwestowane twoje pieniądze oraz monitorowania ryzyka nacjonalizacji tych funduszy.

Ja traktuję PPK po prostu jak lokatę, kierując środki do funduszy bezpiecznych. W takim przypadku oczekuję zwrotów przekraczających te, które mogę uzyskać na lokacie. Z drugiej strony mam pewność, że w przypadku konieczności szybkiego wycofania środków z PPK nie stracę na tym, ze względu na przejściowy „dołek” na rynkach giełdowych, który może niespodziewanie nastąpić.

6 Shares:
Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

You May Also Like