Obligacje skarbowe

Obligacje skarbowe
Obligacje skarbowe

Po inwestycjach alternatywnych, które w kategoriach ryzyka i potencjału zwrotu plasują się dość wysoko, zajmę się instrumentem znacznie bezpieczniejszym i zbliżonym nieco do lokaty bankowej – omówię obligacje skarbowe.

Jeżeli zastanawiasz się jak inwestować w polskie obligacje Skarbu Państwa, ile można na tym zarobić, jakie ryzyka związane są z tego typu inwestycją to niniejszy wpis odpowie na te właśnie pytanie.

Skupię się na obligacjach oszczędnościowych pomijając rynkowe obligacje skarbowe – notowane na giełdzie. To temat na osobny wpis.

Czym jest obligacja skarbowa?

Obligacje skarbowe to instrumenty finansowe za pomocą których Skarb Państwa pożycza pieniądze od inwestorów. Obligacje te są oprocentowane w różny sposób (o czym dalej) a ich wykup (zwrot wartości nominalnej) oraz zapłata odsetek są gwarantowane przez Skarb Państwa.

Inwestowanie w tego typu obligacje polega na ich zakupie przez inwestora, uzyskaniu odsetek oraz ich wykupie przez Skarb Państwa w tak zwanym terminie zapadalności. Termin zapadalności obligacji to moment, w którym obligacje są odkupywane od inwestora i odzyskuje on wartość swojej początkowej inwestycji wraz z należnymi odsetkami.

Odsetki mogą być również wypłacane w trakcie okresu posiadania obligacji (szczególnie takich które mają dłuższe terminy zapadalności) lub też kapitalizowane (czyli „automatycznie” reinwestowane). Temat kapitalizacji odsetek wyjaśniłem we wpisie Moc procentu składanego. Zajrzyj tam koniecznie jeżeli pojęcie to nie jest dla ciebie jasne.

Obligacje oszczędnościowe

Występują w kilku seriach, różniących się okresem zapadalności, częstotliwością naliczania i wypłaty (lub kapitalizacji) odsetek oraz oczywiście oprocentowaniem. Dodatkowo, nie są one notowane na giełdzie (tak jak obligacje rynkowe).

Oprocentowanie obligacji może być:

  • Stałe
  • Zmienne (oparte na wskaźniku WIBOR)
  • Oparte o wskaźnik inflacji (publikowany przez Główny Urząd Statystyczny)

Odsetki mogą być:

  • Wypłacane w momencie wykupu obligacji
  • Wypłacane okresowo w trakcie posiadania obligacji
  • Kapitalizowane w trakcie posiadania obligacji

Wartość nominalna każdej obligacji wynosi 100 zł. W tej cenie dokonujesz po prostu zakupu obligacji.

Zysk z obligacji skarbowych podlega opodatkowaniu stawką 19%. Dotyczy to oczywiście odsetek, które zarabiasz inwestując w obligacje.

Aktualna oferta obligacji jest dostępna pod adresem:

http://www.obligacjeskarbowe.pl/

Obligacje dla rodzin 500+

Wyłącznie dla rodzin w których przyznano świadczenie 500+ dostępne są obligacje, których oprocentowanie jest nieco wyższe niż pozostałych. Obecnie są to wyłącznie obligacje 6-letnie i 12-letnie.

Obligacje indeksowane inflacją

Interesującym typem oferowanych obligacji są te, oparte na zmiennej stopie procentowej biorącej pod uwagę inflację. Oprocentowania takich obligacji w danym (np. rocznym) okresie odsetkowym jest sumą:

  • inflacji w danym roku (stopa wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych, z ostatnich 12 miesięcy ogłaszana przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w miesiącu poprzedzającym pierwszy miesiąc danego okresu odsetkowego).
    Co ciekawe w przypadku ujemnej stopy inflacji do ustalania oprocentowania brana jest wartość zerowa. To bardzo korzystne rozwiązanie w przypadku, gdy inflacja jest ujemna.
  • marży odsetkowej – marża jest dla posiadacza obligacji gwarancją, że przyrost oszczędności będzie zawsze wyższy od inflacji (i wyższy od zera w przypadku ujemnej stopy inflacji). Jest to faktyczne zabezpieczenie ale wyłącznie w pewnych granicach. Na przykładzie w dalszej części wpisu pokażę, kiedy przestaje to działać.

Dodatkowo w pierwszym roku posiadania takiej obligacji oprocentowanie jest stałe i z góry określone w momencie jej nabywania.

Na przykład kupując obligację indeksowaną inflacją w październiku 2019 wiesz z góry jakie oprocentowanie będzie ona dawała przez najbliższe 12 miesięcy. W kolejnym okresie odsetkowym (w drugim roku inwestycji) oprocentowanie tej obligacji będzie zależało od wskaźnika inflacji opublikowanego przez GUS dla miesiąca września 2020 (dla obligacji zakupionej w październiku 2019, wrzesień 2020 będzie miesiącem poprzedzającym drugi roczny okres odsetkowy.

Zatem w drugim roku oprocentowanie będzie zależne od wskaźnika inflacji za 12 miesięcy poprzedzających ten rok. W zależności od tego jak inflacja będzie faktycznie kształtowała się w kolejnych miesiącach drugiego roku inwestycji twoje oprocentowanie będzie przewyższało inflacją lub nie. W przypadku wzrostu inflacji w drugim roku oszczędzania ponad wartość historyczną, zastosowaną do formuły odsetkowej dla drugiego roku oprocentowania, po prostu tracisz. Jeżeli będzie odwrotnie, zyskujesz ponieważ historyczna inflacja wzięta do formuły oprocentowania dla drugiego roku przewyższy tę faktyczną inflację roku drugiego.

Pokażę ci na przykładzie jak to działa.

Przykład 1

Kupujesz w październiku 2019 obligację 2 letnią, dającą w pierwszym roku oszczędzania oprocentowanie 2,4% a w drugim oprocentowanie na bazie formuły: inflacja + 1,25%.

Dla drugiego roku odsetkowego, jeżeli inflacja we wrześniu 2020 wyniesie na przykład 2,0% (jest to wskaźnik inflacji za 12 miesięcy kończące się we wrześniu 2020, a zatem jest to inflacja historyczna z tej perspektywy), to oprocentowanie dla drugiego roku oszczędzania wyniesie:

2,0% + 1,25% = 3,25%

Od odsetek zapłacisz podatek Belki, zatem efektywne oprocentowanie w drugim roku oszczędzania wyniesie:

3,25% x (1-19%) = 2,63%

Jeżeli więc w drugim roku oszczędzania faktyczna inflacja będzie większa od 2,63%, realnie rzecz ujmując (czyli po uwzględnieniu inflacji) twoje oszczędności się zmniejszą.

Ważnym elementem tych wyliczeń jest właśnie 19% podatku Belki. Niemal co piątą zarobioną złotówkę musisz oddać w formie podatku! Wskaźnik inflacji nie jest „opodatkowany” co sprawia, że realna ochrona wartości pieniądza ulokowanego w obligacjach jest w bardzo istotny sposób osłabiana poprzez opodatkowanie odsetek od obligacji.

Jak widzisz na tym przykładzie w okresach, kiedy inflacja rośnie, ochrona kapitału przed nią jest stosunkowo słaba. Wynika to po pierwsze z faktu, że w formule oprocentowania ujmowana jest inflacja historyczna, poprzedzająca okres odsetkowy. Ponadto, w wyniku opodatkowania odsetek, im większa jest inflacja a wraz z nią oprocentowanie w danym okresie, tym więcej podatku zapłacisz.

Przy jakim poziomie inflacji ochrona przestaje działać?

Jak widać w Przykładzie 1 im wyższa inflacja, tym słabsza ochrona przed nią zapewniana przez formułę oprocentowania zaszytą w obligacjach.

Jaką wartość musi mieć zatem inflacja, aby ochrona przestała działać?

Jak pokazałem w Przykładzie 1 przy inflacji na poziomie 2,0% efektywne oprocentowanie obligacji wyniesie 2,63%.

Dla wskaźnika inflacji na poziomie 3,0% nominalne oprocentowanie wygląda następująco:

3,0% + 1,25%= 4,25%

Nie zapominajmy, że oprocentowanie podlega podatkowi Belki, w związku z czym efektywne oprocentowanie będzie na poziomie:

4,25% x (1-19%) = 3,44%

Czyli oprocentowanie efektywne wyniesie 3,44% a inflacja 3,0%.

Już widzisz jak szybko jedna wartość zbliża się do drugiej.

A co stanie się, jeżeli inflacja wyniesie 5,0%. Oprocentowanie obligacji po podatku wyniesie wtedy:

(5,0% + 1,25%) x (1 – 19%) = 5,06%.

Będziemy już bardzo blisko zrównania inflacji i efektywnego oprocentowania obligacji.

W tym konkretnym przypadku zrównanie obu wskaźników (inflacji i oprocentowania) nastąpi przy inflacji na poziomie 5,4%.

(5,4% + 1,25%) x (1 – 19%) = 5,4%

W obligacjach obecnie oferowanych przez Ministerstwo Finansów marża ponad inflację wynosi 1,25% dla obligacji 4-letnich i osiąga nawet 2,0% dla obligacji 12-letnich. Im wyższa marża tym lepsza ochrona antyinflacyjna i przy wyższym poziomie inflacji ochrona przestanie działać.

Jak historycznie kształtowała się inflacja?

Myślę, że warto spojrzeć jaki historycznie kształtowała się inflacja na przestrzeni ostatnich lat, aby wyciągną odpowiednie wnioski w kontekście przedstawionych wyliczeń.

Spójrz na poniższy wykres:

Jakie wnioski nasuwają się w kontekście tego wykresu?

  1. Inflacja poruszała się w dość wąskim przedziale wartości, nie przekraczając poziomu 5%. To dobra informacja w kontekście przytoczonych wcześniej wyliczeń, na bazie których wiesz już, że w przypadku formuły odsetkowej opartej o inflację, przy marży na poziomie 1,25% „ochrona” będzie zapewniona do poziomu inflacji ok 5,4%.
  2. Inflacja cyklicznie spada i rośnie. Na podstawie obliczeń z Przykładu 1 wiesz już, że inwestując w okresie rosnącej inflacji może okazać się, że ochrona przed utratą siły nabywczej twoich oszczędności nie jest zapewniona.
    Wykres obejmuje okres do września 2019 i jak widać obecnie jesteśmy na etapie rosnącego wskaźnika inflacji. Nie jest to więc dobry moment na inwestycje w obligacje antyinflacyjne. Jak pokazałem wcześniej, w przypadku rosnącej inflacji ich funkcja antyinflacyjna przestaje działać. Dużo lepszym momentem inwestycji w obligacje antyinflacyjne będzie moment zmiany cyklu i przejście do fazy spadającej inflacji (najmocniejszy efekt odczujesz w przypadku ujemnej inflacji – pamiętaj że wtedy formuła oprocentowania nie bierze ujemnej inflacji, lecz wartość zerową!).
  3. Obecnie (wrzesień 2019) inflacja jest na poziomie zbliżonym do oprocentowania w pierwszym roku na przykład obligacji 4-letnich. Oznacza to, że już w pierwszym roku funkcja antyinflacyjna takie obligacji nie będzie działać (Pamiętaj o podatku Belki!).

Jak nie zapłacić podatku od odsetek z obligacji skarbowych?

W chwili obecnej istnieje możliwość uniknięcia zapłaty tego podatku wyłącznie w przypadku inwestowania w obligacje ze środków zgromadzonych na koncie IKE (Indywidualnego Konta Emerytalnego). Istotnym ograniczeniem jest wartość środków jakie możesz zgromadzić w IKE, a następnie zainwestować  obligacje. W roku 2019 jest to kwota 14.295 zł. Aby skorzystać z tego zwolnienia, konto IKE musisz posiadać w banku PKO BP.

Obligacje z premią

Jednym z typów polskich obligacji oszczędnościowych są tzw. obligacje z premią. Nie są one oferowane w ciągłej sprzedaży, lecz okresowo. Obligacje te dają stałe, niezbyt atrakcyjne oprocentowanie, a dodatkowo możliwość wygrania (w drodze losowania) premii, znacząco zwiększającej opłacalność lokaty.

Jak zawsze nie rekomenduję tego typu instrumentów.

Obligacje mają służyć do lokowania pieniędzy, a nie do wygrywania w grach losowych. Przyznam, że oferowanie tego typu instrumentu przez instytucję państwową, jest dla mnie dziwne. Z jednej strony Komisja Nadzoru Finansowego przestrzega przed skomplikowanymi i trudnymi do zrozumienia instrumentami, z drugiej strony Minister Finansów emituje instrument łączący loterię z inwestycją. Nie chodzi nawet o to, że jest on niebezpieczny. Bardziej o zasadę – promowania instrumentów prostych i zrozumiałych dla inwestorów posiadających mniejszą wiedzę i doświadczenie.

Dla porządku spójrzmy jak statystycznie oprocentowane są te obligacje i czy warto w nie inwestować:

Ostatnio emitowane (czerwiec 2019) tego typu obligacje z premią miały oprocentowanie w skali roku 1,5%.

Łączna wartość puli premiowej wynosiła 2.240 tys. zł, a wartość emisji 1 mld zł. Zatem statystycznie oprocentowanie było wyższe w wyniku dodania premii o:

2.240 tys. zł / 1.000.000 tys. zł = 0,224%.

Wynik ten to zwiększenie oprocentowania w horyzoncie 10 miesięcy. W skali roku będzie to zatem:

0,224% / 10 x 12 = 0,27%.

Zatem łącznie z oprocentowaniem podstawowym mamy oprocentowanie tych obligacji na poziomie:

1,5% + 0,27% = 1,77%.

Nie jest to zatem zbyt atrakcyjna oferta a dodatkowo przedstawione powyżej wyliczenia biorą pod uwagę średnią statystyczną. W rzeczywistości oprocentowanie będzie albo na poziomie 1,5% lub więcej w zależności od szczęścia.

Rolowanie obligacji

Jest to zakup nowych obligacji z wykorzystaniem środków ulokowanych dotychczas w innych obligacjach.

Jeżeli jedne i drugie to obligacje skarbowe, cena po jakiej kupujesz nowe obligacje jest ustalana promocyjnie – kupujesz obligację nie za 100 zł, lecz za 99,90 zł. Cena obniżona o 10 groszy zapewnia dodatkowy zysk.

Czy można odzyskać pieniądze wcześniej?

W przypadku konieczności wycofania środków przed terminem zapadalności, możesz to zrobić składając dyspozycję przedterminowego wykupu. Wypłata pieniędzy nastąpi w przeciągu 5 dni roboczych i do takiego momentu zostaną naliczone odsetki. Działanie takie ma jednak swoje konsekwencje – zostanie pobrana opłata od każdej przedstawionej do wcześniejszego wykupu obligacji. Obecnie taki dodatkowy koszt wynosi od 0,70 zł do 2,0 zł za jedną stuzłotową obligację (o tyle zatem obniża się rentowność twojej inwestycji). Informacja o koszcie wcześniejszego umorzenia obligacji znajduje się w liście emisyjnym danej serii obligacji.

Jak kupić obligacje oszczędnościowe?

Istnieje kilka kanałów sprzedaży polskich obligacji:

  • Oddziały banku PKO BP
  • Biura Maklerskie PKO BP
  • Za pośrednictwem Internetu
  • Za pośrednictwem konta Inteligo
  • Telefonicznie.

Więcej szczegółów znajdziesz pod adresem:

http://www.obligacjeskarbowe.pl/kanaly-sprzedazy/

Co ważne zakup obligacji nie wiąże się z dodatkowymi kosztami (np. opłatą za posiadanie konta).

Omówienie przykładowej obligacji skarbowej

Przejdźmy przez podstawowe parametry jednej z serii obligacji dostępnych aktualnie do zakupu – jej symbol to COI1023 a podstawowe informacje które zobaczysz na stronie internetowej wyglądają tak:

A zatem po kolei:

  • Nazwa obligacji – COI1023 zawiera w sobie kilka parametrów. Skrót COI pochodzi od Czteroletnie Obligacje Indeksowane a numer na końcu to miesiąc i rok jej zapadalności – w tym przypadku 10 (październik) i 23 (rok 2023). Obok symbolu serii znajdziesz link „Zobacz list emisyjny”. Warto kliknąć i zobaczyć pełną treść listu emisyjnego, który precyzyjnie określa warunki na jakich funkcjonuje ta konkretna obligacja.  Dokument zawiera zaledwie 5 stron i w sposób prosty przedstawia parametry danej serii obligacji. Przynajmniej raz warto wejść i przeczytać.
  • Sprzedaż – przedstawia przedział czasowy w jakim sprzedawana jest dana seria obligacji
  • Oprocentowanie – bardzo ważny element. Jak widzisz ta konkretna seria obligacji przyniesie 2,40% odsetek w pierwszym roku. W kolejnych latach oprocentowanie określone jest formułą: inflacja + 1,25% marży. Dodatkowo możesz kliknąć w link i zobaczyć tabelę odsetkową dzień po dniu dla pierwszego roku oszczędzania. Kolejne nie są z góry znane, ponieważ zależą od wskaźnika inflacji, który zostanie zarejestrowany dla okresów przyszłych.
    Ważną informacją jest również to,że odsetki wypłacane są co roku. Jeżeli chcesz je reinwestować, musisz zrobić to już samodzielnie. W innych seriach obligacji znajdziesz informację, że odsetki są kapitalizowane, a więc reinwestowane automatycznie na kolejny okres.
    Pamiętaj, że przedstawione oprocentowanie podlega jeszcze podatkowi Belki. Wyjątkiem będzie inwestowanie za pośrednictwem IKE.
  • Odsetki (po pierwszym roku) – kwota 2,40 zł dotyczy odsetek za pierwszy rok oszczędzania i wynika z prostej kalkulacji:
    100 zł x 2,40% = 2,40 zł
  • Cena sprzedaży: 100 zł. Za tyle możesz kupić pojedynczą obligację.
  • Cena zamiany – w tej cenie możesz zakupić pojedynczą obligację jeżeli dokonujesz tego w ramach transakcji rolowania.

Jak wygląda opłacalność obligacji w porównaniu do lokat bankowych

W chwili obecnej znalezienie lokaty oprocentowanej na poziomie 2,4-2,5% w skali roku jest jak najbardziej możliwe. Jest to zatem oprocentowanie porównywalne do proponowanego przez obligacje skarbowe. Dopiero dla obligacji 10-letnich oprocentowanie w pierwszym roku jest wyższe (na poziomie 2,7%).  Inną ważną cechą lokat jest ich oprocentowanie oparte na aktualnych poziomach wskaźnika WIBOR, a nie na inflacji. Czy zatem możemy mieć do czynienia z sytuacją wzrostu WIBOR (zwiększenia oprocentowania lokat) i jednoczesnego spadku inflacji?

Zobaczmy jak wyglądało to historycznie:

Generalnie zasadą jest, że wzrost inflacji pociąga za sobą wzrost wskaźnika WIBOR. Z drugiej strony spadek inflacji powoduje w pewnym momencie zatrzymanie spadku WIBORu.

Zatem w okresach wzrostu inflacji bardziej opłacalne będzie inwestowanie w lokaty bankowe, które szybciej zareagują wzrostem oprocentowania (uzależnionego od wskaźnika WIBOR, czyli ceny pieniądza na rynku międzybankowym) w odpowiedzi na wzrost inflacji.

Z drugiej strony w momencie odwrócenie trendu i przejścia w okres spadającej inflacji bardziej opłacalne będzie inwestowanie w obligacje – szczególnie te „antyinflacyjne”.

Ponieważ okresy wzrostu i spadku inflacji są dosyć łatwe do zaobserwowania, warto spojrzeć na tego typu wykres dokonując wyboru pomiędzy tymi dwoma instrumentami.

Główne różnice w stosunku do lokat bankowych

  1. Gwarantem dla obligacji jest Skarb Państwa (bez limitu kwotowego), w przypadku lokaty jest to bank komercyjny oraz Bankowy Fundusz Gwarancyjny (ale do równowartości kwoty 100 tys. EUR w danym banku).
  2. Obligacje można zgłosić do przedterminowego wykupu na warunkach właściwych dla danej serii obligacji. Opłaty te są uzależnione od konkretnej serii obligacji i wynoszą obecnie pomiędzy 1,7 zł a 2,0 zł na pojedynczą obligację (o wartości nominalnej 100zł). Jest to zatem dosyć istotna opłata mocno wpływająca na końcową opłacalność inwestycji.
    W przypadku lokat często stracisz większość oprocentowania (ale nie zawsze, warto zapoznać się z zasadami zrywania konkretnej lokaty w konkretnym banku).
  3. Obie inwestycje opodatkowane są w ten sam sposób – 19% od odsetek w postaci tzw. podatku Belki.
  4. Lokaty bankowe na dobrych warunkach zbliżonych do proponowanych w obligacjach oszczędnościowych zawierają często limit środków jakie możesz w nich ulokować. W przypadku obligacji nie ma takich limitów. Również warunki lokowania są prostsze i tańsze (brak konieczności lokowania „nowych środków”, opłat za konta, karty, itp.)
  5. Lokaty bankowe powinny przynieść wyższe zyski w przypadku cyklu wzrostu inflacji. W przypadku obligacji antyinflacyjnych jest wbrew ich nazwie odwrotnie – przynoszą one lepsze rezultaty w tej części cyklu gospodarczego, kiedy inflacja spada, a najlepiej znajduje się poniżej zera.
  6. Niewątpliwą zaletą długoterminowych obligacji jest brak konieczności pamiętania o ich odnawianiu co kilka miesięcy jak ma to miejsce w przypadku lokat bankowych. Jeżeli dodatkowo odsetki są kapitalizowane, nie musisz również zajmować się ich reinwestowaniem.

Podsumowanie

Po lekturze wpisu wiesz już na jakich zasadach warto inwestować w obligacje, jak to technicznie zrobić, na co możesz liczyć, a także na czym polegają różnice pomiędzy lokatami bankowymi a obligacjami oszczędnościowymi. Dzięki temu będziesz w stanie podejmować racjonalne decyzje i wybierać pomiędzy tymi instrumentami, z jednej strony podobnymi do siebie, a z drugiej, w niektórych aspektach, jednak dość różnymi.

Obligacje, podobnie jak lokaty bankowe, mają głównie na celu możliwie skuteczne opieranie się inflacji i realnej utracie wartości pieniądza. Ciężko nazwać je instrumentem do pomnażania pieniędzy.

Total
14
Shares
14 Shares:
Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

You May Also Like